Hoop loslaten is geen optie
Palestina is de laatste tijd veel in de media geweest. Het leven is er zeer moeilijk geworden, niet alleen in Gaza, maar ook op de Westelijke Jordaanoever. We spraken met Rami Salsa, een Palestijnse christen die reeds een kwarteeuw in België woont en wiens familie vlakbij Bethlehem probeert menswaardig te leven.
Kan u u even voorstellen?
Ik ben Rami Salsa, woon in Tienen en probeer mijn familie in Palestina te ondersteunen met de verkoop van houtsnijwerk, voornamelijk kerstbeeldjes, uit Palestina. Hoop houdt me recht, ondanks alles wat ik zie gebeuren in het Heilig Land.
U bent zelf ook christen. Wat betekent dat voor u?
Wij, christenen, zijn mensen van hoop. Hoop is voor mij een kracht die me rechthoudt, zelfs voortstuwt. Bij zoveel onrecht, lijden en pijn in de wereld, vraag ik me soms wel af ‘God, waar ben je?’ Toch blijft Hij voor mij altijd een lichtende ster van hoop. Die hoop loslaten is voor mij geen optie.
Ondanks de grote afstand en de moeilijke leefomstandigheden van mijn familie – ze wonen in Beit Sahour, een Palestijnse stad op de Westelijke Jordaanoever, vlakbij Bethlehem – blijf ik met hen verbonden.
Hoe kwam u in België terecht?
Ik volgde de opleiding ‘Toerisme en Management’ aan de universiteit van Bethlehem. Mijn droom om naar het buitenland te reizen werd bijna 25 jaar geleden werkelijkheid, dankzij de Leuvense priester Mark Cornelis. Hij is een goede vriend van mijn familie en oprichter van de Initiatiefgroep Priesters en Religieuzen voor Gerechtigheid en Vrede. Hij leerde me Nederlands en ik mocht bij hem wonen toen ik in Leuven management-assistent studeerde. Mark geloofde in me en gaf me vele kansen. Hij is een soort tweede vader voor mij.
Ondertussen woon ik reeds meer dan tien jaar in Tienen en werk ik als onthaal- en administratief medewerker in een Leuven IT-bedrijf.
Hoe is de situatie nu in uw geboortestreek?
Beit Sahour is bekend als herdersvallei. Volgens het evangelie van Lucas bracht de engel er het nieuws van Jezus’ geboorte. Het is dus een van de vele heilige plekken daar. Maar door de recente oorlog is het leven er bijna volledig stilgevallen. Beit Sahour, vlakbij de Geboortekerk, is gelukkig niet direct getroffen door oorlogsgeweld, maar de sociaaleconomische omstandigheden zijn er zwaar. Het toerisme ligt er volledig lam waardoor vele families geen inkomsten meer hebben. Gelukkig is er nog een beetje houtsnijwerk uit olijfhout van ginder dat ik hier probeer te verkopen. Het is een echte ambacht die voor de kunstenaars in Palestina een beetje hoop en perspectief biedt.
Mijn vader Tawfiq was zelf meester-houtsnijder, net als mijn grootvader. De ambacht gaat over van generatie op generatie. Mijn vader maakte ooit een houten maquette van Jeruzalem, de oudste stad ginder. Dat kunstwerk inspireerde de wereldberoemde straatkunstenaar Banksy die elementen als checkpoints eraan toevoegde. En zijn kerststal kreeg wereldwijd veel aandacht. Hij plaatste een scheidingsmuur tussen de drie wijzen en de Heilige Familie. Mijn vader is ondertussen overleden en mijn oudste broer zet zijn werk verder. Hij heeft zoveel meer talent dan ik. Ik probeer hen dus te steunen met de opbrengst van de verkoop hier in België.
Welke rol spelen de christenen vandaag in Palestina?
Sinds de eerste eeuwen van het christendom wonen ze in de bakermat Palestina. Zij behoren tot de oudste christelijke gemeenschappen ter wereld. En nog steeds bevolken ze dezelfde dorpen en steden. Zij hebben er letterlijk hun wortels. Plaatsen als Bethlehem, Beit Sahour, Beit Jala, Jeruzalem en Ramallah vormen al eeuwenlang het hart van het Palestijnse christelijke leven.
De christenen vormen vandaag een minderheid van de Palestijnse bevolking. Maar hun aanwezigheid speelt nog steeds een belangrijke rol in de samenleving. Zij dragen bij aan het religieuze, culturele en maatschappelijke weefsel van de regio. Christelijke scholen, ziekenhuizen, sociale instellingen en parochies vervullen een belangrijke rol voor de hele gemeenschap, ongeacht geloof of achtergrond. Christenen en moslims werken er zij aan zij. Het is een teken van het dagelijkse samenleven dat in Palestina, ondanks alles, nog steeds voortduurt.
Hoe moeten we ons het dagelijkse leven er voorstellen?
Het dagelijkse leven is voor velen niet eenvoudig. De schaarse werkgelegenheid, in het bijzonder in de toeristische sector, zorgen voor sociale instabiliteit. De politieke situatie, de economische onzekerheid en de beperkte bewegingsvrijheid maken dit alles nog moeilijker. De covidpandemie zette dit nog extra in de verf. Toerisme was in steden als Bethlehem de voornaamste bron van inkomsten en deze bron kwam droog te staan.
Net toen het leven na covid langzaam weer op gang kwam, doken spanningen en geweld weer op. Dit verzwakte verder de economie. Voor vele families is het lastig om financieel rond te komen. Jongeren hebben nauwelijks toekomstperspectief en vertrekken daarom noodgedwongen naar het buitenland om te studeren of te werken. Ze bouwen er een nieuw leven uit. De aanwezigheid van christenen in Palestina neemt daardoor af.
Maar een aantal blijven er nog…
Inderdaad, er zijn er die bewust kiezen om te blijven. Voor hen is Palestina het land waar hun geloof zijn oorsprong vond. Ik noem het eerder een vorm van roeping, meer dan een keuze voor familie of traditie. Ze voelen zich verantwoordelijk voor de christelijke aanwezigheid daar. Het zit in hun DNA, zou ik durven zeggen. De zorg voor de heilige plaatsen ligt hen zo na aan het hart dat ze er blijven, ondanks alles… Voor vele gelovigen wereldwijd zijn het heilige plaatsen. Dat zie je aan de pelgrimage naar het Heilig Land. En de christenen daar willen er zorg voor dragen.
En wat doen de christenen er vandaag?
Ondanks alles zijn de christelijke gemeenschappen zeer actief. Onderwijs, jeugdwerk, culturele projecten en sociale hulp zijn voor hen cruciaal. Dankzij deze pijlers is het leven er nog min of meer mogelijk. Ze zoeken een evenwicht, ondanks de moeilijke leefomstandigheden. De christelijke aanwezigheid getuigt van standvastigheid en hoop. Ze blijven ijveren voor vrede, voor gerechtigheid en voor menswaardige leefomstandigheden. Het zijn niet louter idealen. Er wordt letterlijk hard aan gewerkt.
Hoe zien ze hun toekomst?
De christenen in Palestina leven tussen verleden en toekomst. Aan de ene kant heb je er de wortels van hun geloof. En aan de andere kant is er de steevaste overtuiging dat hun aanwezigheid betekenisvol is én zal blijven, voor hun land, voor hun buren en voor de Wereldkerk.
Tekst: Tom Heylen
Foto’s: Rami Salsa en Anne Caluwe