Achter het ontbreken van kerktorens schuilen springlevende christelijke gemeenschappen

In Senegal leggen sommige christelijke gemeenschappen kilometers af om samen hun geloof te vieren. Andere komen bijeen in bescheiden, soms bouwvallige kapellen of onder eenvoudige afdaken. Toch schuilt achter deze vaak onzichtbare werkelijkheid een levende Kerk, gedragen door geloof en hoop. Met Missio kunnen we haar middelen geven om te groeien.

In België vertellen kerktorens een verhaal

Wanneer we in België door een stad of dorp trekken, valt ons oog haast vanzelf op de kerktoren. Hij rijst boven de huizen uit, domineert soms het dorpsplein en herinnert aan een christelijke aanwezigheid die diep in onze geschiedenis geworteld is.

Zelfs wanneer de kerkpraktijk afneemt, blijven kerken zichtbare getuigen van een lange geloofstraditie. Ze maken deel uit van ons erfgoed, ons collectieve geheugen en ons landschap. Tijdens een reis of vakantie stappen we trouwens weleens spontaan een kerk binnen om haar schoonheid of geschiedenis te ontdekken, of gewoon om er een moment van rust en stilte te vinden. Paus Benedictus XVI benadrukte vaak hoezeer het christendom de culturele en spirituele identiteit van Europa heeft gevormd. Hij wees er met name op dat de christelijke wortels van ons continent niet alleen een erfenis uit het verleden zijn, maar ook een levende bron zijn die onze toekomst kan voeden.

Onze kerken, kapellen en kerktorens dragen zo de sporen van generaties gelovigen die hebben gebeden, gevierd, hun geloof doorgegeven en plekken gebouwd waar christelijke gemeenschappen kunnen samen komen.

Senegal met een bescheiden zichtbare, maar springlevende Kerk

In Senegal vertelt het religieuze landschap een heel ander verhaal. In dit land, waar de islam veruit de grootste godsdienst is, bepalen vooral moskeeën het straatbeeld. Langs wegen, in steden en dorpen vallen ze op door hun architectuur, hun schoonheid of hun van ver zichtbare minaretten. Ze getuigen van de belangrijke plaats die de islam in het leven van dat land inneemt.

Christelijke gemeenschappen zijn daarentegen vaak veel minder zichtbaar. In sommige regio’s liggen de kerken ver van de hoofdwegen. Elders zijn de kapellen bescheiden, verouderd of sterk vervallen. En in bepaalde dorpen beschikken de gelovigen eenvoudigweg (nog) niet over een geschikte plek om samen te komen, te bidden en hun geloof op waardige wijze te vieren.

Tijdens mijn bezoek aan Senegal werd ik bijzonder getroffen door deze werkelijkheid: waar geen kerk of kerktoren te zien is, zijn er toch bijzonder levendige christelijke gemeenschappen.

Priester Raphaël Ndiaye, directeur van de Pauselijke Missiewerken in Senegal en Mauritanië, herinnert ons aan een wezenlijke waarheid: de Kerk bestaat in de eerste plaats niet uit stenen, maar uit levende gemeenschappen. Uit vrouwen en mannen die samenkomen om te bidden, soms in heel eenvoudige omstandigheden. Uit catechisten die de gemeenschappen trouw begeleiden, vaak zonder dat er een priester ter plekke woont. Uit priesters die lange afstanden afleggen om de eucharistie te vieren. Uit ouders die het geloof aan hun kinderen doorgeven. Uit jongeren die het evangelie ontdekken en met volle overtuiging hun plaats zoeken in het leven van de Kerk.

Deze gemeenschappen beschikken niet altijd over de nodige materiële middelen, maar ze bezitten een kostbare schat: een levend geloof, broederlijke solidariteit en een diep verlangen om de Kerk te laten groeien.

Een gemeenschap die bidt, maar nog op een dak wacht

Ook zonder eigen kerkgebouw blijven de gelovigen samenkomen, bidden en hun geloof doorgeven. Ja, het geloof is er. De gelovigen zijn er. De gemeenschap is er. Maar de plaats waar ze samen kunnen komen, ontbreekt vaak nog.

Men zegt soms, terecht, dat de Kerk geen gebouw is. Zij is bovenal het volk van God, een gemeenschap van gelovigen verbonden in Christus. Maar moeten we religieuze gebouwen daarom als bijkomstig beschouwen? Zeker niet. Stenen vormen de Kerk niet, maar ze maken het mogelijk dat de gemeenschap in goede omstandigheden samenkomt. Een christelijke gemeenschap heeft een plaats nodig om elkaar te ontmoeten. Een plaats om de eucharistie en de sacramenten te vieren, het geloof aan kinderen door te geven, jongeren te verwelkomen, gezinnen te begeleiden, vreugde te delen en samen moeilijke tijden door te komen. Een kapel is veel meer dan een verzameling bakstenen en golfplaten. Ze wordt een huis van gebed, een ontmoetingsplaats, een ruimte van verbondenheid en een zichtbaar teken van christelijke hoop. Ze helpt de gemeenschap ook om wortel te schieten in haar omgeving, zich te organiseren en haar zending voort te zetten.

Een kapel bouwen is dus niet zomaar muren optrekken. Het betekent een plek bieden aan een gemeenschap die al bestaat, die gelooft, bidt en het evangelie aan toekomstige generaties doorgeeft.

Parochiekerk in open lucht
Kapel van het noviciaat van Ngazobil
Mgr. Francis Badgi groet en zegent de gelovigen na de mis
Mgr. Francis Badgi begroet de gelovigen na de mis
Een kapel in aanbouw in het bisdom Kaolack

Onze solidariteit kan het verschil maken

In België hebben we talrijke kerken geërfd die gebouwd werden dankzij het geloof, het werk en de vrijgevigheid van generaties vóór ons. Vandaag zoeken sommige van onze kerken een nieuwe bestemming door het veranderende kerklandschap, terwijl andere christelijke gemeenschappen elders in de wereld hopen op een waardige plek om samen hun geloof te beleven.

Wat als ook onze kerkfabrieken missionair zouden worden?

Wat als een deel van de middelen die vrijkomen bij de herbestemming van onze kerken, met respect voor de geldende regels, zou kunnen bijdragen aan de bouw van een of twee kapellen waar de nood nog hoog is?

Wat een mooie manier zou dat zijn om ons christelijk erfgoed een nieuwe missionaire herbestemming te geven! Een kerkgebouw die hier haar deuren sluit, zou elders kunnen helpen een andere kerk te openen!

Maar ook elke christen kan een steentje bijdragen om een kerk te helpen bouwen waar middelen ontbreken.

Een openluchtmis in Kolda
Een kapel
Katholieke parochiekerk