–
De pausen en de Wereldmissiedag
Rome (Fides) – Van de oproep van Pius XII tijdens de 2de wereldoorlog tot de jaarlijkse pauselijke boodschappen van Paulus VI, Johannes Paulus II, Benedictus XVI en Franciscus (terwijl de teksten in de beginjaren vaak werden opgesteld door de kardinaal-prefect of door de secretaris van de Heilige Congregatie voor de Geloofsverbreiding), is de Wereldmissiezondag, ingesteld in 1926, een gelegenheid geweest om de hele Kerk te herinneren aan haar missionaire roeping.
In de hier verzamelde bloemlezing van fragmenten uit de boodschappen van verschillende pausen is de missie altijd nauw verbonden met de dringende kwesties van die tijd: vrede, godsdienstvrijheid en de uitdagingen van de moderniteit.
Pius XII, 19 oktober 1940: vrede als missie van de Kerk
“Het gebed is het wapen dat Gods hart tot medelijden en barmhartigheid beweegt; het is het offer van uw lippen, van uw genegenheid voor de herauten van Christus, voor de schapen die ver van de schaapskooi zijn afgedwaald, voor de gekwetsten, die door de storm van onze tijd worden overweldigd en gekweld (…) Dat is het koninkrijk van de vrede in onze ziel met God, van de vrede tussen broeders in de wederzijdse uitwisseling van genegenheid, van de vrede tussen volkeren en naties in verzoening en geordende eendracht. Hoe verder de mensheid op dit moment van deze vrede verwijderd is; hoe meer het besef van de gemeenschappelijke, natuurlijke en bovennatuurlijke waarden in vele harten plaats dreigt te maken voor tegengestelde gevoelens, des te meer zal uw daadkrachtige toewijding aan de katholieke missionaire gedachte opbouwend en stimulerend zijn. Want ook de vrede in de wereld is een missie van de Kerk. In de rust van de menselijke orde ligt haar leven, de verovering en het heil van de zielen, de verspreiding van het goede van het geloof, de overwinning op het kwaad, om zo de onverstoorbare vrede van de eeuwigheid te bereiken.”
https://www.vatican.va/content/pius-xii/it/speeches/1940/documents/hf_p-xii_spe_19401019_we-are.html
Paulus VI, 25 mei 1969: het Concilie definieert de relatie tussen godsdienstvrijheid en de apostolische plicht
Op zichzelf pakt deze officiële, gecentraliseerde kerkelijke organisatie (de “Pauselijke Missiewerken”) een probleem aan dat in bepaalde moderne kringen speelt – een probleem dat de missieactiviteit dreigt te belemmeren. Dit probleem komt voort uit de door het Concilie verkondigde godsdienstvrijheid, die soms ten onrechte wordt gezien als iets dat agnostisch irenisme in de hand werkt of onverschilligheid rechtvaardigt tegenover de religieuze waarheid en de apostolische opdracht – die immers verbonden is met het heilsplan – alsof missie-inspanningen niet langer nodig zouden zijn. Het bestaan van de Pauselijke Missiewerken, die uitdrukkelijk belast zijn met het bevorderen en ondersteunen van deze inspanningen, bewijst tot op de dag van vandaag het tegendeel. Want de door het Concilie verdedigde godsdienstvrijheid beoogt de onafhankelijkheid van religie te waarborgen, zowel ten opzichte van onbevoegde inmenging door enige wereldlijke, buiten de religie staande autoriteit, als ten opzichte van elk misplaatst sociaal of politiek exclusivisme binnen de religieuze sfeer. Verre van de apostolische plicht te verzwakken, vormt zij de noodzakelijke maatschappelijke voorwaarde voor het uitoefenen van missieactiviteit, terwijl die activiteit ons er juist toe aanzet het individuele geweten te respecteren bij het verkondigen van de ene ware heilsboodschap die uit de religie voortkomt. Dit is een visie die in de ware traditie van de Kerk fundamenteel oud is, maar die door het Concilie is vernieuwd en verduidelijkt.”
Johannes Paulus II, 11 juni 2000: de missie is niet afhankelijk van menselijke krachten
“De gehele zending van de Kerk, en in het bijzonder de missie ‘ad gentes’, heeft apostelen nodig die bereid zijn tot het einde toe vol te houden, trouw aan de zending die hun is toevertrouwd, en die dezelfde weg volgen als die welke Christus heeft bewandeld, ‘de weg van armoede, gehoorzaamheid, dienstbaarheid en zelfopoffering tot in de dood… “ (Ad gentes, 5). Mogen de getuigen van het geloof, die wij hebben herdacht, een voorbeeld en een bron van inspiratie zijn voor alle christenen, opdat de verkondiging van Christus wordt gezien als een taak die elke christen toekomt. In deze inspanning staat de christen niet alleen. Het is waar dat er geen verhouding bestaat tussen menselijke krachten en de grootsheid van de missie. De meest voorkomende en authentieke ervaring is dat men zich niet waardig voelt voor een dergelijke taak. Maar het is eveneens waar dat ‘onze bekwaamheid van God komt, die ons tot dienarars heeft gemaakt die bekwaam zijn voor een nieuw verbond’ (2Kor 3, 5b-6a). De Heer laat degene die Hij tot Zijn dienst roept niet in de steek. ‘Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde. Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen … Zie, Ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding der wereld’ (Mt 28, 18-20). De voortdurende aanwezigheid van de Heer in zijn Kerk, met name in het Woord en in de sacramenten, is de garantie voor de doeltreffendheid van zijn zending. Deze wordt vandaag de dag verwezenlijkt door mannen en vrouwen die de verlossing hebben ervaren in hun eigen kwetsbaarheid en zwakheid en die hiervan getuigen aan hun broeders en zusters, in het besef dat wij allen geroepen zijn tot dezelfde volheid van leven (…) Tweeduizend jaar na het begin van de zending zijn er nog steeds uitgestrekte geografische, culturele, menselijke of sociale gebieden waar Christus en zijn evangelie nog niet zijn doorgedrongen. Hoe kunnen we de oproep die uit deze situatie voortkomt, niet horen? Wie de vreugde van de ontmoeting met Christus heeft ervaren, kan die niet voor zichzelf houden, maar moet die uitstralen.”
Benedictus XVI, 29 april 2006: de vruchtbaarheid van de zending die niet haar eigen belang nastreeft
“Aan de vooravond van zijn lijden liet Jezus als testament aan de leerlingen, die in het Cenakel bijeen waren om het Pascha te vieren, het ‘nieuwe gebod van de liefde – mandatum novum’ na: ‘Dit is mijn gebod, dat gij elkaar liefhebt.’ (Joh. 15, 17). De broederlijke liefde die de Heer van zijn ’vrienden’ vraagt, vindt haar bron in de vaderlijke liefde van God. De apostel Johannes merkt op: ‘Iedereen die liefheeft is een kind van God, en kent God’ (1 Joh. 4, 7). Om volgens God lief te hebben, moet men dus in Hem en uit Hem leven: God is het eerste ‘huis’ van de mens en alleen wie in Hem blijft, brandt van een vuur van goddelijke naastenliefde dat in staat is de wereld ‘in vuur en vlam te zetten’. Is dat niet de missie van de Kerk door de eeuwen heen? Het is dan ook niet moeilijk te begrijpen dat authentieke missionaire zorg, de prioritaire taak van de Kerkgemeenschap, verbonden is met trouw aan de goddelijke liefde, en dat geldt voor elke christen afzonderlijk, voor elke lokale gemeenschap, voor de particuliere Kerken en voor het hele Volk van God. Juist uit het besef van deze gemeenschappelijke missie put de genereuze bereidheid van de volgelingen van Christus haar kracht om werken van menselijke en geestelijke bevordering te verrichten die getuigen, zoals de geliefde Johannes Paulus II schreef in de encycliek *Redemptoris missio*, ‘de ziel van heel de missieactiviteit tonen; de liefde, de drijfveer voor de missie is en blijft en ook de enige maatstaf volgens welke alles gedaan of niet gedaan, veranderd of niet veranderd moet worden. Zij is het beginsel dat iedere daad moet leiden en het doel waarnaar iedere daad moet streven. Als men handelt met het oog op de liefde of geïnspireerd door de liefde, is niets ongepast en alles goed’ (nr. 60). Missionaris zijn betekent dan God met heel je wezen lief te hebben, tot het punt dat je, indien nodig, zelfs je leven voor Hem geeft. Hoeveel priesters, religieuzen en leken hebben Hem, zelfs in onze tijd, het hoogste getuigenis van liefde gegeven door het martelaarschap! Missionaris zijn betekent zich, net als de barmhartige Samaritaan, ontfermen over de noden van iedereen, in het bijzonder van de armsten en de meest behoeftigen, want wie liefheeft met het hart van Christus, zoekt niet zijn eigen belang, maar uitsluitend de glorie van de Vader en het welzijn van zijn naaste. Daarin schuilt het geheim van de apostolische vruchtbaarheid van het missionaire werk, dat grenzen en culturen overschrijdt, volkeren bereikt en zich uitbreidt tot aan de uiteinden van de wereld.”
Franciscus, 25 januari 2024: de eschatologische en eucharistische dimensie van de eerste christenen herontdekken
“We weten dat de missionaire ijver van de eerste christenen een sterke eschatologische dimensie had. Zij voelden de dringende noodzaak om het evangelie te verkondigen. Ook vandaag de dag is het belangrijk om dit perspectief in gedachten te houden, want het helpt ons te evangeliseren in de vreugde van wie weet dat ‘de Heer nabij is’, en in de hoop van wie uitkijkt naar het doel, wanneer we allemaal bij Christus zullen zijn op zijn bruiloft in het koninkrijk van God. Terwijl de wereld de meest uiteenlopende ‘feesten’ van consumptie, egoïstisch welzijn, verrijking en individualisme aanbiedt, roept het evangelie iedereen op tot het goddelijke feestmaal waar vreugde, delen, gerechtigheid en broederschap heersen, in gemeenschap met God en met de anderen.
Deze volheid van het leven, een gave van Christus, wordt al voorafgegaan door het feestmaal van de eucharistie dat de Kerk op verzoek van de Heer viert, ter nagedachtenis aan Hem. Zo is de uitnodiging voor het eschatologische feestmaal, die wij aan iedereen brengen in de evangelisatieopdracht, onlosmakelijk verbonden met de uitnodiging aan de eucharistische tafel, waar de Heer ons voedt met zijn Woord, zijn Lichaam en zijn Bloed. Zoals Benedictus XVI heeft onderwezen: ‘In elke eucharistische viering wordt de eschatologische samenkomst van het Volk van God sacramentaal verwezenlijkt. Het eucharistisch banket is voor ons een werkelijke voorproef van het laatste banket, aangekondigd door de profeten (vgl. Jes 25, 6-9) en in het Nieuwe Testament beschreven als ‘de bruiloft van het Lam’ (Openb. 19, 7-9), die gevierd moet worden in de vreugde van de gemeenschap der heiligen’ (Postsynodale apostolische exhortatie *Sacramentum Caritatis*, nr. 31).
Daarom zijn wij allen geroepen om elke eucharistieviering intenser te beleven in al haar dimensies, in het bijzonder in haar eschatologische en missionaire dimensies.”
Leo XIV, 25 januari 2026: eenheid, voorwaarde voor missie
“De eerste missionaire verantwoordelijkheid van de Kerk is het vernieuwen en levend houden van de geestelijke en broederlijke eenheid onder haar leden. In talrijke situaties zijn we getuige van conflicten, polarisaties, misverstanden en wederzijds wantrouwen. Wanneer dit ook in onze gemeenschappen gebeurt, wordt hun getuigenis daardoor verzwakt. De evangelisatieopdracht die Christus aan de leerlingen heeft toevertrouwd, vereist bovenal verzoende harten die verlangen naar gemeenschap. In dit licht is het belangrijk om de oecumenische inzet met alle christelijke kerken te intensiveren. (…) Missionaire eenheid mag uiteraard niet worden opgevat als uniformiteit, maar als een samenvloeiing van de verschillende charisma’s naar één en hetzelfde doel: de liefde van Christus zichtbaar maken en iedereen uitnodigen om Hem te ontmoeten. Evangelisatie komt tot stand wanneer lokale gemeenschappen met elkaar samenwerken en wanneer culturele, spirituele en liturgische verschillen zich ten volle en harmonieus uiten binnen hetzelfde geloof. Ik moedig daarom de instellingen en kerkelijke gemeenschappen aan om het gevoel van kerkelijke missionaire gemeenschap te versterken en op creatieve wijze concrete wegen van samenwerking onderling te ontwikkelen voor en in de missie (…) Als eenheid de voorwaarde is voor de missie, dan is liefde de kern ervan. Het Goede Nieuws dat wij in de wereld moeten verkondigen, is geen abstract ideaal: het is het evangelie van de trouwe liefde van God, belichaamd in het gelaat en het leven van Jezus Christus”.
Agence Fides 6/10/2026)


