Slotboodschap 20ste Symposium van de Bisschoppenconferenties van Afrika en Madagaskar

Tijdens hun bijeenkomst in Kigali, Rwanda, van 30 juli tot 4 augustus 2025, concentreerde de 20ste plenaire vergadering van het symposium van de bisschoppenconferenties van Afrika en Madagaskar (SECAM – Symposium of Episcopal Conferences of Africa and Madagascar) zich op het thema:

“Christus, bron van hoop, verzoening en vrede: de visie van de Kerk-familie van God in Afrika voor de komende 25 jaar (2025-2050)”.

Na de tussenkomsten van verschillende sprekers uit Afrika en andere continenten, gevolgd door vruchtbare uitwisselingen, richten wij, kardinalen, aartsbisschoppen en bisschoppen, leden van SECAM, deze boodschap tot de Kerk, de familie van God in Afrika en haar eilanden, evenals tot mensen van goede wil.

In onze slotboodschap van de 19e plenaire vergadering die in 2022 in Accra (Ghana) werd gehouden, herinnerden we aan “de grote onveiligheid in verschillende regio’s van ons continent als gevolg van sociaal-politieke instabiliteit, geweld, economische armoede, zwakke gezondheidsstructuren, opstand, terrorisme, de uitbuiting van religie voor politieke doeleinden en het gebrek aan respect voor het milieu en goed bestuur.” Deze uitdagingen moeten nog in hun geheel worden aangepakt, maar dit mag geen reden zijn voor wanhoop. Want met Christus en door Hem kan een essentiële deugd ons hart vervullen en ons in staat stellen om met vertrouwen en optimisme naar de toekomst te kijken. Christus is de Bron van hoop voor Afrika en zijn volkeren.

1.  Hoop in het hart van ons leven

Alvorens terug te keren naar het huis van de Vader, zette paus Franciscus de hele Kerk op de weg van de synodaliteit. Het is in deze benadering dat onze ontmoeting dit jaar is geënt, die bedoeld is als een getuigenis van reflectie op onze gezamenlijke wandeling voor de komende 25 jaar. Zoals we weten, betekent synode samen wandelen. Maar we kunnen alleen samen wandelen als we ons gemeenschappelijk doel met elkaar delen. Ons doel is Christus altijd aanwezig te stellen in onze gemeenschappen en in ons leven. Christus is het uiteindelijke doel van onze synode; Hij is het fundament van onze hoop en de reden dat wij ons kruis in Zijn voetsporen dragen. Hij is onze hoop en de weg (Joh 14,6) opdat wij leven zouden bezitten en wel in overvloed (Joh 10,10).

Christelijke hoop is geworteld in de verwezenlijking van het Koninkrijk van God. Het is een belofte van het koninkrijk van God onder mensen van goede wil. Dit houdt een leven van geloof en trouw aan God in; een God die voorziet in alle noden van hen die hun vertrouwen in Hem stellen: “zoekt eerst het Koninkrijk en zijn (Gods) gerechtigheid: dan zal dat alles u erbij gegeven worden.” (Mt 6,33).

We dringen er bij alle christenen in Afrika en op de eilanden op aan om zich open te stellen voor deze hoop dat Christus “opstanding en leven in overvloed” geeft om bevrijd te worden van alle vormen van dood waarmee ze in hun dagelijks leven worden geconfronteerd. Het lijkt gepast om deze profetische woorden van paus Johannes Paulus II bij zijn inhuldiging op het Sint-Pietersplein op 22 oktober 1978 in herinnering te brengen: “Wees niet bang! Open, open wijd de deuren voor Christus, voor zijn reddende kracht. Open, open de grenzen van staten, politieke en economische systemen, evenals de immense velden van cultuur, ontwikkeling en beschaving. Wees niet bang!”

De uitdaging om zelf “architecten van het Afrika dat we willen” te zijn, houdt uiteindelijk in dat we horizonten van hoop openen zodat we kunnen groeien tot volwaardige mensen als kinderen van God”, geroepen tot de nieuwheid van het Evangelie dat ons vrijmaakt van alle kwaad (vgl. Instrumentum Laboris, oktober 2023).

Christelijke hoop moet niet verward worden met een loutere mentale projectie los van de realiteit. Het is een actieve inzet, een aanwezigheid in de naam van de Heer Jezus, naast hen die lijden, die onrecht ondergaan en die aan de kant worden geschoven door de machtigen van deze wereld. In navolging van Christus moet de Kerk in Afrika en Madagaskar de voorkeursoptie voor de armen omarmen, zoals haar Meester haar heeft geleerd. “Verkondig het woord, dring aan te pas en te onpas” (2Tim 4,2), in navolging van de heilige Paulus, is de vrijmoedigheid cultiveren van een woord dat deze wereld verontrust en in vraag stelt. Paus Johannes Paulus II aarzelde niet te stellen dat “een teken van tegenspraak” “een onderscheidende definitie van Christus en zijn Kerk” kon zijn. “Ik zend u als schapen tussen wolven” (Mt 10,16), waarschuwden Jezus, zijn leerlingen, maar voegde er tegelijkertijd dit geruststellende woord aan toe: “Ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding der wereld.” (Mt 28,20).

Daarom is de aanwezigheid van Jezus, ondanks de moeilijkheden van de zending, een bron van hoop voor “een Kerk die erop uitgaat”, zoals paus Franciscus het noemt, bestaande uit christenen die zich inzetten voor de bouw van een nieuwe wereld, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde die ons beloofd zijn. Dit zijn christenen die de mensheid veranderen, zodat zij Gods familie kan worden en in het Koninkrijk van God kan wonen.

Op 15 juni werd Floribert Bwana Chui, een jonge Congolese leek, in Rome zalig verklaard. Hij werd in 2007 in Goma vermoord omdat hij in ruil voor steekpenningen de toegang tot bedorven voedsel weigerde. Paus Franciscus bracht hulde aan deze jongeman, erkend als een “martelaar van eerlijkheid en morele integriteit”. We moedigen onze Afrikaanse jongeren aan om getuigenis af te leggen van evangelische waarden.

Het Kampala-document had als doel een nieuw Afrika te creëren, “dat van de gedoopten die zich ervan bewust zijn dat hun roeping, verbonden met hun identiteit, is zich vast te klampen aan de persoon van Jezus Christus, in Hem te blijven, zich te laten omvormen door de heilige Geest in de liefde van de Vader en zich in te zetten opdat het Koninkrijk Gods zich dieper uitstrekt in het hart van de Afrikaanse samenlevingen” (nr. 131).

2. Christus, bron van verzoening en vrede

Conflicten tussen volkeren en landen in verschillende regio’s van Afrika leiden onvermijdelijk tot menselijke verarming, wat op zijn beurt weer andere vormen van verarming veroorzaakt die het continent als geheel verlammen. Niemand komt als overwinnaar uit een conflict, ongeacht de aard ervan. Verzoening, vergeving en vrede zijn essentiële elementen voor ontwikkeling in alle dimensies van het menselijk leven. “Wij smeken u in Christus’ naam: laat u met God verzoenen! 21Hem die geen zonde heeft gekend, heeft God voor ons tot zonde gemaakt, opdat wij door Hem Gods eigen heiligheid zouden worden.” (2Kor 5,20-21). Verzoening tussen mensen, vooral onder christenen, moet gebaseerd zijn op Gods verzoening met de hele mensheid in Jezus Christus.

Wij, uw herders, beschouwen het als onze missie, in de naam van Jezus Christus, om alle gedoopten die in conflict zijn, op te roepen tot verzoening en vergeving, zodat de harmonie en het samenleven, gevestigd door de reddende daad van Christus, een levenskeuze mag worden voor iedereen.

Verzoening en vrede “zijn een weg van hoop” voor zover ze de ware aard van de mens onthullen als een wezen dat zich op anderen richt. De verkondiging van deze boodschap van hoop wordt des te dringender gezien de hardnekkige situaties waarin “zoveel mannen en vrouwen, kinderen en ouderen, worden veracht in hun waardigheid, hun fysieke integriteit, hun vrijheid, inclusief godsdienstvrijheid, beroofd van gemeenschapssolidariteit, van hoop voor de toekomst. Talrijke onschuldige slachtoffers dragen in zich de kwelling van vernedering en uitsluiting, van verdriet en onrecht, en zelfs het trauma van systematische vervolging van hun volk en hun dierbaren.”

Vrede onder de zonen en dochters van de Kerk in Afrika en de eilanden, gedoopt in Christus, moet onvoorwaardelijk en compromisloos zijn. Ze moet geworteld zijn in de onbaatzuchtigheid van Gods gave in Christus door de Heilige Geest: “Vrede laat Ik u na; mijn vrede geef Ik u. Niet zoals de wereld die geeft, geef Ik hem u.” (Joh 14,27), zei Jezus. In dezelfde geest bevestigde paus Leo XIV op de dag van zijn verkiezing plechtig: “Het is de vrede van de verrezen Christus, een ontwapenende, nederige en volhardende vrede. Ze komt van God, van God die ons allen onvoorwaardelijk liefheeft.”

De Kerk, getuige van het lijden van mensen in regio’s waar gewapende conflicten heersen, moet zich krachtiger inzetten voor de bewustwording en concrete initiatieven voor vrede. Het opvoeden van nieuwe generaties tot vrede moet een van haar prioriteiten zijn, zodat elke man en vrouw in Afrika en Madagaskar verspreiders van Gods vrede in Onze Heer Jezus kunnen worden. We maken van deze gelegenheid gebruik om al onze politieke leiders aan te spreken en hen aan te sporen zich in hun hart te bekommeren om de mensen waarover zij regeren, de zwaksten te beschermen en dialoog en harmonieus samenleven te bevorderen.

Paus Paulus VI lanceerde in zijn encycliek Populorum progressio (1967) deze boodschap die relevant blijft voor ons continent: “Ontwikkeling is de nieuwe naam voor vrede.” Met andere woorden, vrede is een conditio sine qua non voor het ontstaan van een gezond milieu, de enige die in staat is sociale en economische vooruitgang te waarborgen. Maar deze vrede die de deur tot ontwikkeling opent, zal alleen waar zijn in verbinding met haar Bron, namelijk Christus. Met de heilige Paulus, gesterkt door onze profetische zending, zullen we nooit ophouden te wensen voor ons continent: “God de Vader en de Heer Jezus Christus mogen de broeders (en zusters) vrede geven en liefde met geloof.” (Ef 6,23).

3. Samen op weg als Kerk-familie van God

De boodschap die de SECAM in de harten van de dochters en zonen van Afrika en Madagaskar wil achterlaten ter gelegenheid van haar 20ste plenaire vergadering, heeft een tweeledige dimensie: enerzijds wil zij onze ware identiteit als Kerk-familie van God, God als onze Vader, de Kerk als onze Moeder en anderen als onze zusters en broeders, nieuw leven inblazen en beleven; anderzijds wil zij de grote missie van verzoening volledig omarmen.

Omdat we mensen zijn en elkaar vaak pijn doen, moeten we voortdurend onze relaties helen en herstellen. Verzoening, die haar oorsprong in Christus vindt, stelt ons in staat gebroken banden te herstellen, en door deze genezing zijn we geroepen om in gerechtigheid en vrede te leven. Dit is de boodschap die ons is nagelaten door de Tweede Bijzondere Vergadering voor Afrika van de Bisschoppensynode: “Tegenwoordig draagt het gelaat van evangelisatie de naam verzoening. Het is een onmisbare voorwaarde om rechtvaardige relaties tussen de mensen in Afrika tot stand te brengen en een rechtvaardige en duurzame vrede op te bouwen waarin ieder individu en alle volkeren worden gerespecteerd. Het is een vrede die openstaat voor bijdragen van alle mensen van goede wil, ongeacht hun religieuze, etnische, taalkundige, culturele en sociale overtuigingen.” (Africae Munus, n. 174)

Wandelen en leven als Kerk-familie van God betekent een juiste relatie met God en met elkaar hebben. Dit impliceert dat we God erkennen als onze Vader, de Kerk als onze Moeder, en onszelf als broeders en zusters. Dit beeld nodigt ons uit tot een leven in gemeenschap, liefde en wederzijdse verantwoordelijkheid.

Christus stuurt ons vandaag op een zending: om ons begrip en onze praktijk van het zijn van een familie van God te vernieuwen en om onze gemeenschappen en ons continent te dienen met het Evangelie van verzoening, gerechtigheid en vrede.

In het Kampala-document van 2019 hebben we het volgende gesteld: “De Kerk is een familie van mensen verenigd door leven, wederzijdse acceptatie, liefde, toewijding, viering van het geloof, vergeving, vreugde en delen. Het is een gemeenschap die rechtvaardigheid, vrede, solidariteit en broederschap bouwt, beleefd in woord en daad.” Zo gezien wordt de Kerk-familie van God werkelijk een ruimte voor het ontstaan en de bloei van hoop, verzoening en vrede.

Conclusie

In dit Jubeljaar herdenken we dat de fundamentele zending van alle gedoopten is om boodschappers en bouwers van hoop te zijn. Daarom presenteert de Kerk-familie van God in Afrika en haar eilanden een visie voor de komende 25 jaar, een visie verankerd in Christus, onze Hoop, en opgebouwd rond twaalf pijlers, namelijk: evangelisatie – zelfredzaamheid – gezin als model van samenleven – vorming in synodaliteit en missionaire inzet – zorg voor de schepping – jeugd en vernieuwing van de Kerk – rechtvaardigheid, vrede en integrale menselijke ontwikkeling – oecumene en interreligieuze dialoog – missie in de digitale omgeving – gezondheid van Gods volk – liturgisch leven van de Kerk in Afrika – Kerk en politiek.

Moge de Maagd Maria, Onze-Lieve-Vrouw van Afrika, de Kerk van ons continent vergezellen, zodat zij mag getuigen van Jezus, vrede en hoop.