“Als Kerk moeten we inzetten op dialoog en verzoening”

Hoe zou u de huidige vredessituatie in de Democratische Republiek Congo omschrijven?

De Democratische Republiek Congo (DRC) verkeert in een spiraal van geweld die de vooruitzichten op vrede ernstig belemmert. Hoewel diplomatieke initiatieven zich blijven opstapelen, blijven gewapende conflicten bestaan, aangewakkerd door complexe belangen en regionale spanningen. De situatie is complex en vereist een holistische aanpak die internationale bemiddelingsinspanningen, lokale stabilisatie en de bescherming van kwetsbare bevolkingsgroepen moet combineren. De internationale gemeenschap moet initiatieven blijven steunen die gericht zijn op het bereiken van duurzame vrede in ons land.

Welke invloed hebben deze conflicten op het dagelijks leven, in het bijzonder bij jongeren?

In het algemeen hebben gewapende conflicten in de DRC tragische gevolgen voor de burgerbevolking. Mensen moeten hun huizen ontvluchten en in uiterst precaire omstandigheden proberen te overleven. De humanitaire situatie als gevolg hiervan vormt een grote uitdaging, niet enkel voor de DRC, maar ook voor andere Afrikaanse staten en de internationale gemeenschap. Er zijn meer inspanningen nodig om de bescherming van ontheemden te waarborgen en duurzame oplossingen in het vooruitzicht te stellen, onder meer door economische ontwikkeling en politieke stabiliteit in de getroffen gebieden. Zonder wereldwijde bewustwording en concrete acties zullen deze crises blijven bestaan en hele generaties hypothekeren.

Vooral jongeren, die vaak worden gerekruteerd voor milities of slachtoffer zijn van deze conflicten, zijn bijzonder kwetsbaar. Het fysieke en psychologische trauma door geweld, verlies van hun dierbaren en blootstelling aan extreme leefomstandigheden hebben een directe invloed op hun toekomst, hun opleiding en duurzame sociaaleconomische integratie om hun leven op te bouwen.

Denkt u dat jonge Congolezen zich voldoende bewust zijn van het belang van vrede?

Jongeren zijn gevoelig voor het vredesthema in DRC, maar het niveau van jongerenparticipatie in nationale representatieve structuren blijft laag. Veel jongeren oefenen hun macht buiten formele regelgevende kaders uit. Vaak wordt er weinig gedaan om jongeren specifiek aan te sporen tot deelname aan politieke vernieuwing en om hun vertrouwen in vredesopbouwende initiatieven te doen groeien.

Niet alleen worden jongeren vaak ontmoedigd door politiek en zien ze geen reden om zich ermee te bezighouden, maar ook in DRC is de participatie van jongeren en vrouwen onderhevig aan een uitsluitingsbeleid dat niet veel aandacht krijgt.

Het ontbreken van overheidsprogramma’s en zelfs initiatieven vanuit het maatschappelijk middenveld om rekening te houden met dit belangrijke deel van de bevolking bewijst de aanvaarding van de huidige situatie.

Welke rol kan de Kerk spelen bij het vergroten van de bewustwording? En welke educatieve middelen of programma’s bestaan al om vrede onder jongeren te bevorderen?

Met de Bisschoppelijke Commissie voor Rechtvaardigheid en Vrede van CENCO organiseert de Kerk bewustmakingscampagnes, in het bijzonder in aanloop naar verkiezingen. Daarnaast zet de Bisschoppelijke Gemeenschap voor Christelijk Onderwijs in op cursussen en campagnes voor vredeseducatie op school. Prioritair hierbij zijn initiatieven die o.a. focussen op onze christelijke waarden, respect voor het mensenleven, vreedzame conflictoplossing, liefde voor het vaderland en werkgelegenheid. De Kerk heeft hierin een profetische rol en moet zich tussen de mensen begeven om iedereen terug te brengen tot de kern van de christelijke boodschap, wat het integrale welzijn van de bevolking ten goede komt.

Ook binnen het onderwijs zie ik mogelijkheden. De Bisschoppelijke Commissie voor Onderwijs (de Nationale Coördinatie van Katholieke Scholen) is verantwoordelijk voor de publicatie van het handboek “Manuel d’éducation à la vie”, dat al decennialang in bijna alle scholen in de DRC wordt gebruikt. Dit handboek voor het middelbare onderwijs is van fundamenteel belang voor de vorming van verantwoordelijke mannen en vrouwen. Vroeger was het vooral gericht op het begeleiden van jonge mensen in relatie tot de lichamelijke ontwikkeling, vooral bij jonge tienermeisjes. Het handboek werd en wordt nog steeds continu herzien en uitgebreid met inbreng van expertise om belangrijke nieuwe thema’s te integreren en uit te werken, waaronder hiv/aids, media en vrije tijd, kinderrechten en -plichten, zorg voor het milieu, enzovoort.

Het Children and Youth Awakening-project, dat met o.a. de opbrengst van jullie Afrikadag wordt gefinancierd, voegt aspecten toe die expliciet gerelateerd zijn aan burgerschap (verkiezing) en aan een algemene gedragscode voor iedereen die het bewustzijn van de verantwoordelijkheden van leerlingen en leraren bevordert en helpt een omgeving te creëren waarin ethisch gedrag de norm is (verrijkt met gedragsnormen en sancties voor iedereen). Het biedt toekomstperspectieven voor onze jeugd als we dit kunnen realiseren.

Hoe ziet u de huidige betrokkenheid van de Kerk bij de zoektocht naar vrede in de DRC?

De Katholieke en Protestantse Kerken van Congo lanceerden gezamenlijk een routekaart genaamd “Sociaal Pact voor Vrede en Goed Samenleven in DRC en de Grote Meren”. Via inschrijvingsformulieren nodigen ze mensen uit om deel te nemen aan dit project, dat ze formuleren in vijf uitgangspunten. Ze beschouwen het als een urgente weg om een “humanitaire ramp met onberekenbare gevolgen” in deze regio die al meer dan dertig jaar geteisterd wordt, te voorkomen.

De oproep richt zich vooral tot Congolese burgers en die van de regio van de Grote Meren, om aan dit project absolute prioriteit te geven, aangezien de noodtoestand er hoog is. De CENCO en de ECC (Église du Christ du Congo) blijven “pleiten bij de belangrijkste sociaal-politieke actoren op nationaal en internationaal niveau om hun krachten te bundelen en synergie te creëren rond dit project dat, eenmaal aangenomen, hopelijk zal leiden tot een nieuwe modus vivendi in de DRC en de Grote Meren-regio”.

Hoe zou de Kerk volgens u jongeren beter kunnen opleiden tot vredestichters?

Door het organiseren van concrete programma’s waarvan de thema’s rekening houden met de specifieke problemen van de jeugd van vandaag. Als Kerk moeten we daartoe mensen mobiliseren wanneer er conflicten ontstaan om samen naar vreedzame oplossingen te zoeken, alsook moeten we tools aanreiken voor het faciliteren van dialoog en verzoening.

Wat ziet u als de belangrijkste obstakels voor duurzame vrede in Congo?

Er zijn vele obstakels. Ik som de voornaamste even op: de toename van actoren en belangenconflicten, het chronisch gebrek aan financiering voor vredesmissies, onvoldoende coördinatie tussen de verschillende internationale actoren, gebrek aan sterke politieke wil bij sommige VN-lidstaten, gebrek aan economische en diplomatieke sancties tegen actoren die geweld steunen, gebrek aan meer betrokkenheid van de VN en westerse mogendheden bij het oplossen van conflicten, gebrek aan steun voor lokale transparante hulpbronnenbeheerinitiatieven, gebrek aan een echte, inclusieve politieke dialoog tussen Kinshasa en rebellengroepen, zwakke staatsinstellingen en bestuur en te weinig betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij verzoeningsprocessen.

De oprichting van een traceerbaarheidssysteem van (onze) mineralen en het sanctioneren van bedrijven die betrokken zijn bij illegale handel zouden een stap in de goede richting zijn om vooruitgang te kunnen boeken, maar de vele obstakels verhinderen dit.

Welk advies zou u willen geven aan jongeren, politieke leiders en religieuze leiders om vrede op te bouwen?

We moeten samen jongeren blijven stimuleren om de hoop in de toekomst niet te verliezen en hen ook wijzen op hun wettelijke rechten. Van leiders moeten we eisen dat ze zich meer bezighouden met het goed beheer van de instellingen. Het is aan hen om te werken aan de betere ontwikkeling van het land en het welzijn van de bevolking. Religieuze leiders moeten blijven zoeken naar oplossingen voor het vredesproces. En ze moeten, samen met de gelovigen, blijven bidden voor vrede en voor de leiders om alleen de wil te doen van het volk dat hen verkozen heeft.

Théogène Havugimana